Trong chăm sóc người cao tuổi, có những việc nghe rất bình thường: đỡ cụ ngồi dậy, dìu cụ đi vài bước, chuyển cụ sang xe lăn, tắm rửa, thay bỉm, lau người, dọn lại lối đi, đặt cốc nước trong tầm tay. Nhưng chính những việc nhỏ ấy lại quyết định rất nhiều đến sự an toàn, sự thoải mái và lòng tự trọng của ông bà, cha mẹ.
Một thao tác vội có thể làm cụ chóng mặt. Một lần kéo tay không đúng có thể làm cụ đau, bầm tím, mất thăng bằng. Một sàn nhà ướt, một tấm thảm xô lệch, một chiếc xe lăn chưa khóa phanh có thể dẫn đến té ngã. Và một lời nói thiếu tinh tế khi tắm rửa, thay bỉm có thể làm người già tủi thân rất lâu.
Vì vậy, hỗ trợ sinh hoạt hằng ngày không phải là việc phụ. Đó là phần lõi của chăm sóc người cao tuổi tại nhà: rất đời thường, rất kỹ thuật và cũng rất nhân văn.
- Hỗ trợ đúng không phải là làm hộ tất cả
Người chăm sóc tốt không biến người cao tuổi thành người bị động. Làm hộ quá nhiều đôi khi khiến cụ mất dần khả năng tự lập, cảm thấy mình yếu hơn, phụ thuộc hơn và không còn được làm chủ cuộc sống của mình.
Hỗ trợ đúng là nhìn xem cụ còn làm được gì thì khuyến khích cụ làm trong an toàn. Cụ còn tự xúc ăn được thì để cụ tự xúc, người chăm chỉ ngồi cạnh nhắc nhẹ. Cụ còn đứng lên được thì tạo điểm tựa, đỡ chắc, không kéo giật. Cụ còn muốn tự chọn áo, tự chải tóc, tự quyết định một việc nhỏ thì hãy tôn trọng.
An toàn không có nghĩa là tước hết quyền tự chủ. Chăm sóc có Tâm là giúp cụ sống đỡ nguy hiểm hơn, chứ không làm cụ thấy mình trở thành một đứa trẻ trong chính tuổi già của mình.
- Năm chữ cần nhớ khi nâng đỡ: báo trước, chậm, chắc, không kéo tay, bảo vệ lưng
Trước khi chạm vào cơ thể cụ, phải báo trước. Một câu rất đơn giản như: “Con đỡ cụ ngồi dậy nhé”, “Cụ đặt tay vào tay vịn, con đỡ phía sau cho chắc ạ” sẽ giúp cụ chuẩn bị tinh thần, bớt giật mình và phối hợp tốt hơn.
Khi thay đổi tư thế, phải làm chậm. Đỡ cụ ngồi dậy rồi để cụ ngồi yên một lát, hai chân chạm sàn, hỏi xem cụ có chóng mặt, khó thở, đau ngực hay mệt không. Chỉ khi cụ ổn mới tiếp tục đỡ đứng lên. Với người già, chậm một nhịp có thể tránh được một cú ngã.
Khi nâng đỡ, phải giữ chắc nhưng không thô bạo. Tuyệt đối không nắm kéo cổ tay, vì cổ tay người già dễ đau, dễ bầm tím, dễ trật khớp và kéo tay cũng làm cụ mất thăng bằng. Hãy dùng điểm tựa phù hợp ở vai, lưng, hông hoặc tay vịn, ghế chắc, thành giường.
Người chăm sóc cũng phải biết bảo vệ lưng của mình: đứng gần, hai chân vững, chùng gối, giữ lưng thẳng, không cúi gập, không xoay vặn đột ngột, không cố bế một mình khi cụ quá yếu hoặc quá nặng. Chăm sóc an toàn là an toàn cho cả cụ và người chăm sóc.
- Ba thao tác cốt yếu cần làm thật đúng
Khi đỡ cụ từ nằm sang ngồi, cần dọn lối đi, chuẩn bị dép, ghế hoặc xe lăn nếu cần; đỡ cụ xoay người từ từ sang mép giường; đặt hai chân cụ chạm sàn; để cụ ngồi yên rồi mới hỏi: “Cụ có chóng mặt không ạ?”. Nếu cụ chưa ổn, dừng lại là đúng.
Khi chuyển cụ từ giường hoặc ghế sang xe lăn, phải đặt xe sát, khóa phanh, gạt bàn để chân, kiểm tra sàn, thảm, dây điện, dép. Sau đó mới đỡ cụ đứng lên, xoay chậm, cho cụ cảm nhận mép ghế sau chân rồi hạ người xuống từ từ. Không để xe trôi. Không để cụ bước dài. Không thả cụ ngồi phịch xuống.
Khi lăn trở tại giường để thay bỉm, lau người hoặc phòng loét, cần chuẩn bị đủ đồ trước: găng tay, khăn, bỉm sạch, túi rác, chăn che, gối chêm. Báo trước với cụ, đóng cửa hoặc kéo rèm, đặt tay ở vai/lưng và hông, nghiêng cụ theo nhịp chậm. Lăn trở đúng không phải là dùng sức kéo mạnh, mà là dùng tư thế, điểm tựa và sự phối hợp nhẹ nhàng.
- Vệ sinh cá nhân: sạch sẽ nhưng phải kín đáo
Tắm rửa, lau người, thay đồ, thay bỉm là phần dễ làm người cao tuổi xấu hổ nhất. Đây không chỉ là thao tác vệ sinh. Đây là lúc người chăm sóc phải thể hiện rõ nhất sự tinh tế và lòng tôn trọng.
Trước khi làm, hãy xin phép: “Cụ ơi, con xin phép lau người và thay bỉm cho cụ sạch sẽ nhé”. Khi làm, phải che chắn, chỉ bộc lộ vùng cần vệ sinh, không nói lớn, không chê mùi, không tỏ thái độ khó chịu. Làm sạch nhưng không làm cụ thấy mình bị phơi bày, bị thương hại hay trở thành gánh nặng.
Nước tắm cần được kiểm tra trước. Nhà tắm phải khô, có dép chống trượt, khăn và quần áo sẵn. Sau khi lau rửa, cần lau khô kỹ nách, bẹn, kẽ ngón, vùng mông và các nếp gấp da. Vệ sinh đúng không chỉ giúp cơ thể sạch hơn, mà còn giúp người già giữ lại cảm giác được chăm sóc bằng sự tử tế.
- Phòng loét tì đè và giữ không gian sống an toàn
Với người cao tuổi nằm nhiều, ngồi nhiều hoặc ít vận động, người chăm sóc cần quan sát các vùng dễ tì đè như lưng, mông, hông, gót chân, mắt cá, khuỷu tay, bả vai và các nếp gấp da. Nếu thấy da đỏ lâu không mất đi, rộp, trợt, đau tăng, có dịch, có mùi bất thường hoặc tím sẫm, phải báo ngay cho gia đình.
Không tự ý xoa bóp mạnh vùng đỏ, không đắp lá, không bôi thuốc lạ, không chọc rộp và tuyệt đối không che giấu dấu hiệu bất thường. Điều đúng cần làm là giữ sạch, giữ khô, thay bỉm hoặc ga khi ẩm bẩn, hỗ trợ đổi tư thế theo hướng dẫn và báo lại trung thực.
Không gian sống cũng là một phần của chăm sóc. Giường phải gọn, lối đi phải thoáng, đồ dùng quen thuộc phải đặt đúng chỗ, điện thoại hoặc chuông gọi nên ở trong tầm với nếu gia đình cho phép. Nhà tắm phải khô, đủ sáng, không để chai lọ lung tung. Dây điện, thảm lỏng, ghế thấp, nền trơn, bậc cửa tối đều có thể trở thành nguy cơ té ngã.
Một căn phòng gọn không chỉ là đẹp mắt. Với người cao tuổi, đó là sự an toàn. Với con cháu, đó là sự an tâm.
- Biết dừng đúng lúc cũng là kỹ năng
Người chăm sóc không được cố làm bằng mọi giá. Nếu cụ đau tăng, chóng mặt, khó thở, tím tái, lơ mơ, ngã, không hợp tác, quá yếu hoặc người chăm sóc cảm thấy không đủ sức, phải dừng thao tác ngay và báo gia đình.
Có những lúc làm chậm là đúng. Có những lúc gọi thêm người hỗ trợ là đúng. Có những lúc không làm tiếp mới là an toàn. Người chăm sóc tốt không phải là người chứng minh mình khỏe, mà là người biết giới hạn, biết báo cáo và đặt sự an toàn của cụ lên trước sự vội vàng của mình.
Báo cáo bất thường cũng cần rõ ràng: cụ có biểu hiện gì, xảy ra lúc nào, người chăm đã làm gì, hiện cụ ra sao và gia đình cần hỗ trợ gì tiếp theo. Trung thực trong báo cáo là một phần của đạo đức nghề nghiệp.
Kết lại: chăm sóc tử tế bắt đầu từ những việc nhỏ làm đúng mỗi ngày
Có những việc nhỏ nhưng không hề nhỏ: khóa phanh xe lăn trước khi chuyển cụ, lau khô sàn nhà tắm, đặt dép chống trượt cạnh giường, báo trước trước khi đỡ cụ đứng dậy, che chắn khi vệ sinh cá nhân, hỏi “Cụ có chóng mặt không ạ?”, ghi nhận một vùng da đỏ và báo ngay cho gia đình.
Mỗi việc làm đúng là một lớp bảo vệ cho người cao tuổi. Mỗi lời nói nhẹ là một lần giữ phẩm giá cho cụ. Mỗi thao tác chậm và chắc là một cách để con cháu bớt lo, để người già bớt sợ và để tuổi già được sống an toàn hơn trong chính ngôi nhà thân quen.
Tâm Đức Care tin rằng chăm sóc người cao tuổi không chỉ cần đôi tay khỏe, mà cần đôi tay biết nâng đỡ nhẹ nhàng; không chỉ cần làm nhanh, mà cần làm đúng; không chỉ cần kỹ thuật, mà cần cái Tâm để mỗi sinh hoạt nhỏ trong ngày trở thành một hành động yêu thương.
