Trong cách hiểu phổ biến ở Việt Nam, “Đạo Thiên Chúa” thường được dùng để nói về Công giáo, hoặc rộng hơn là Kitô giáo. Với người Công giáo, chữ Hiếu không đứng ngoài đời sống đức tin, mà là một bổn phận thiêng liêng: kính trọng, biết ơn, chăm sóc cha mẹ khi còn sống và cầu nguyện, tưởng nhớ khi các ngài đã qua đời.
1. Chữ Hiếu trong Đạo Thiên Chúa: không mất đi, mà được đặt trong ánh sáng đức tin
Với người Công giáo, chữ Hiếu là một phần rất quan trọng của đời sống đạo. Điều răn “Hãy thảo kính cha mẹ” là Điều răn thứ tư trong Mười Điều Răn. Điều răn ấy nhắc mỗi người rằng sau Thiên Chúa, con người phải biết tôn kính cha mẹ và những người có công sinh thành, dưỡng dục, chăm lo cho mình.
Điểm rất đẹp trong quan niệm Công giáo là: cha mẹ không chỉ là người sinh thành về mặt huyết thống, mà còn là những người cộng tác với Thiên Chúa để trao ban sự sống, nuôi dưỡng và giáo dục con cái. Vì vậy, kính cha mẹ cũng là kính trọng nguồn sự sống mà Thiên Chúa đã trao cho mỗi người.
Trong văn hóa Việt Nam, đạo Hiếu vốn là gốc của đạo làm người. Khi gặp gỡ đức tin Kitô giáo, chữ Hiếu không bị xóa bỏ, mà được soi sáng thêm bởi niềm tin, lòng biết ơn và trách nhiệm yêu thương.
2. Chữ Hiếu trong đời sống: yêu thương, kính trọng, phụng dưỡng
Trong đời sống hằng ngày, chữ Hiếu của người Công giáo không chỉ là lời nói “con thương cha mẹ”, mà phải được thể hiện bằng thái độ và hành động cụ thể: kính trọng, biết ơn, vâng lời khi còn nhỏ, chăm sóc khi cha mẹ già yếu, nâng đỡ khi cha mẹ bệnh tật, cô đơn hoặc gặp khó khăn.
Một người con có hiếu theo tinh thần Kitô giáo là người biết nói lời tử tế với cha mẹ, biết kiên nhẫn trước sự chậm chạp của tuổi già, biết chăm sóc khi cha mẹ yếu đau, biết xin lỗi khi lỡ nặng lời, biết giữ hòa khí trong gia đình để cha mẹ được yên lòng.
Chữ Hiếu không chỉ là đưa tiền, cũng không chỉ là làm nghi lễ. Chữ Hiếu là làm sao để cha mẹ được sống trong sự an tâm, được tôn trọng, được chăm sóc và không cảm thấy bị bỏ rơi trong chính gia đình mình.
3. Chữ Hiếu trong tâm linh: cầu nguyện cho cha mẹ, ông bà, tổ tiên
Điểm khác biệt sâu sắc của Công giáo là chữ Hiếu không dừng lại khi cha mẹ qua đời. Người Công giáo tin vào sự sống đời sau, tin rằng cái chết không phải là hết, nên vẫn tiếp tục bày tỏ lòng hiếu thảo bằng việc cầu nguyện cho ông bà, cha mẹ, tổ tiên đã qua đời.
Trong văn hóa Công giáo Việt Nam, Mồng Hai Tết là ngày kính nhớ tổ tiên, ông bà, cha mẹ. Người Công giáo tham dự Thánh lễ, cầu nguyện cho người đã khuất, thăm mộ, dâng hương, đặt hoa nến nơi phần mộ để tỏ lòng biết ơn và tưởng nhớ công lao sinh thành.
Ngoài ra, tháng 11 hằng năm cũng là thời gian đặc biệt để người Công giáo cầu nguyện cho các linh hồn đã qua đời, viếng nghĩa trang, đọc kinh và tưởng nhớ người thân. Như vậy, lòng hiếu thảo trong Công giáo vừa gắn với đời sống gia đình, vừa mở ra chiều sâu tâm linh.
4. Khác biệt giữa “thờ phượng” và “kính nhớ”
Để hiểu đúng chữ Hiếu trong Đạo Thiên Chúa, cần phân biệt rõ giữa “thờ phượng” và “kính nhớ”. Trong Công giáo, thờ phượng tuyệt đối chỉ dành cho Thiên Chúa. Còn với ông bà, cha mẹ, tổ tiên, người Công giáo tôn kính, kính nhớ, biết ơn và cầu nguyện.
Vì vậy, người Công giáo có thể giữ những cử chỉ văn hóa như thắp hương, đặt hoa, viếng mộ, làm lễ giỗ, nhưng không làm với tâm lý mê tín hoặc thần thánh hóa người đã khuất. Đó là hành vi hiếu thảo, tri ân và cầu nguyện.
Nói người Công giáo “không có chữ Hiếu” hay “không nhớ ông bà tổ tiên” là một hiểu lầm. Công giáo không phủ nhận đạo Hiếu Việt Nam. Trái lại, nếu hiểu đúng, đó là sự gặp gỡ giữa đức tin và truyền thống dân tộc: cùng dạy con người biết ơn nguồn cội và sống có tình, có nghĩa.
5. Ý nghĩa của chữ Hiếu đối với cuộc sống mỗi người
Chữ Hiếu giúp con người giữ được gốc rễ. Một người còn biết thương cha mẹ, còn biết nhớ tổ tiên, còn biết cúi đầu trước công ơn sinh thành thì người ấy khó trở nên vô cảm. Chữ Hiếu làm mềm lòng người, giữ cho gia đình có hơi ấm, giữ cho con cháu hiểu rằng mình không tự nhiên mà có, không tự nhiên mà lớn lên, không tự nhiên mà thành người.
Về mặt tâm linh, chữ Hiếu giúp người tín hữu sống khiêm nhường hơn. Khi cầu nguyện cho cha mẹ, ông bà, tổ tiên, người Công giáo không chỉ nhớ về quá khứ, mà còn ý thức rằng đời người là một hành trình nối tiếp: mình đã nhận sự sống, nhận tình thương, nhận đức tin, nhận nếp nhà, thì mình cũng có trách nhiệm truyền lại điều tốt lành cho thế hệ sau.
Vì vậy, chữ Hiếu trong Đạo Thiên Chúa vừa rất đời thường, vừa rất thiêng liêng. Đời thường vì nó nằm trong bát cơm, viên thuốc, cuộc điện thoại, lời hỏi thăm, sự chăm sóc cha mẹ khi yếu đau. Thiêng liêng vì nó nối con người với Thiên Chúa, với nguồn cội, với sự sống đời sau và với niềm hy vọng rằng tình yêu gia đình không bị chấm dứt bởi cái chết.
Kết luận
Tinh thần Công giáo nhìn chữ Hiếu bằng một chiều sâu rất đẹp: cha mẹ còn sống thì yêu thương, kính trọng, phụng dưỡng; cha mẹ qua đời thì tưởng nhớ, cầu nguyện, sống tốt để làm rạng danh gia đình.
Chữ Hiếu trong Đạo Thiên Chúa không đối lập với văn hóa Việt Nam. Trái lại, đó là sự gặp gỡ rất sâu giữa đức tin và truyền thống dân tộc: cùng dạy con người biết ơn nguồn cội, sống có tình, có nghĩa, có trách nhiệm với cha mẹ khi còn sống và vẫn giữ lòng tưởng nhớ khi Ông, Bà, Cha , Mẹ đã khuất.
Nói một cách giản dị: người có đạo hay không có đạo, nếu còn biết thương cha mẹ, nhớ ông bà, sống tử tế với gia đình, thì vẫn đang giữ một phần rất quý của đạo làm người.
Nguồn tham khảo chính
- Giáo lý Hội Thánh Công giáo, phần Mười Điều Răn, Điều răn thứ tư: Thảo kính cha mẹ.
- Các hướng dẫn mục vụ của Hội đồng Giám mục Việt Nam về việc kính nhớ tổ tiên, ông bà, cha mẹ trong văn hóa Công giáo Việt Nam.
